بدان كه قوام - به كسر - هيأتى است هر جسم رطب را كه بدان سبب آن را توان گفت كه از شأن آن سرعت سيلان يا بطؤ سيلان است . و بول از جهت قوام منقسم به سه قسم مىگردد يكى رقيق دوم غليظ سوم معتدل ميان آن هر دو اما رقيق كه عبارت از جسم سيالى است كه سهل الانخراق باشد و چون به تموج و تحريك آيد اجزاء متموجه آن صغير و حركت آنها سريع باشد و اين : يا دلالت بر عدم نضج بول مىنمايد خواه در حال صحت باشد و يا مرض زيرا كه مائيت چون در كبد و عروق با اخلاط طبخ و نضج تام يابد لا بد اكتساب و استحاله مينمايد از طبخ قوامى را به جهت آن كه منتشف « 1 » مىگردد اجزاء رقيقهء آن و مختلط مىگردد به آن‌ها اجزاء غليظهء كثيفه اخلاط نضيجه . پس هرگاه بول رقيق باشد بالضرورة [ دلالت ] مىنمايد بر عدم نضج و اختلاط نيافتن اجزاء غليظهء غذائيه به آن خصوص در صبيان به جهت آن كه بول نضيج ايشان بولى است كه غليظتر باشد از بول شبان پس بول رقيق در ايشان زياده دلالت بر عدم نضج مىنمايد و دليل بر ردائت و خلاف امر طبيعى است به جهت آن كه بول صحّى طبيعى ايشان آن است كه غليظ باشد به سبب كثرت رطوبات فضليه مائيهء « 2 » تازهء حاصله از كثرت و تكرار اكل و سوء ترتيب در آن و كثرت حركات ايشان بر آن و لهذا مىباشد بول ايشان غليظتر به جهت آن كه ابدان ايشان جذب مىنمايد رطوبات اغذيه را براى نشو و نماى ايشان و لهذا رطوبات مائيه در بول ايشان كم مىباشد و همين موجب غلظت است و يا بر سده كه بر عروق مجارى بول واقع شود و بدان سبب اجزاء غليظه بالاى آن محتبس ماند و اجزاء لطيفهء رقيقهء مائيه به عنوان ترشح از آن بگذرد و برآيد . و دليل بر اين مىنمايد ثقل « 3 » و شهادت بر اين مىدهد تمدد نزد موضع سده به جهت احتباس ماده بسيار در آنجا و يا به سبب آشاميدن آب بسيار كه باعث ترقيق بول مىگردد و دليل بر اين كثرت بول و شاهد آن تقدم شرب آب كثير است و يا برودت يا يبس در

--> ( 1 ) . ب : مننشف . ( 2 ) . ب : ( مائيه ) حذف شده . ( 3 ) . ب : ثفل .